مروری بر مستند جعفر پناهی و مجتبی میرتهماسب: این یک فیلم نیست This Is Not a Film – 2011

پس از صندلی خالی جعفر پناهی در جشنواره سال پیش کن، پناهی امسال با یک فیلم مستندگونه در کن حضور پیدا کرده است. فیلمی که همچون ماجرایش، خودش هم سفری سورئال به کن داشته: بر روی یک حافظه فلش و جاسازی شده درون یک کیک توسط یک مسافر به فرانسه رسیده است.

آخرین اثر پناهی به همراهی مجتبی میرتهماسب با عنوان «این یک فیلم نیست» (+ و +) تصویری است از یک روز از زندگی دو فیلمساز بی‌کار!، که همچون همان که میرتهماسب میگوید مانند وقتی که دو آرایشگر در اوقات بی‌کاری مشغول پیرایش موهای همدیگر میشوند، مشغول تصویر گرفتن از همدیگر هستند. در «این یک فیلم نیست» جعفر پناهی که پس از محکومیت -به شش سال حبس تعزیری، بیست سال محرومیت از فیلم‌سازی، فیلم‌نامه‌نویسی، سفر به خارج از ایران و در آخر بیست سال ممنوعیت از مصاحبه- منتظر دادگاه تجدید نظرش است تصمیم میگیرد آخرین فیلم‌نامه خودش را خودش شخصا روایت کند یا به عبارت دقیق‌تر متن فیلم‌نامه را بخواند و سعی کند فضا را به ذهن مخاطب متبادر کند. داستانی درباره‌ی دختری از یک خانواده مذهبی که با منع خانواده‌اش از حضور در دانشگاهی در شهر دیگر، خود را در خانه حبس کرده است. تلاش پناهی اما در همان ابتدا بی‌معنی نشان میدهد. خودش هم میفهمد و خسته میشود و رها میکند: «اگر قرار بود قصه را تعريف کنيم که ديگر فيلم نمی ساختيم.» پناهی در «این یک فیلم نیست» میخواهد یک فیلم را روایت کند، درحالیکه سرنخ روایت بالاتر را هم در دست ندارد. این را جلوتر میرتهماسب به او متذکر میشود. پناهی بازیگر نیست، اما کارگردان هم نیست؛ نمیتواند کات بدهد. از این جا به بعد پناهی و میرتهماسب مشغول روایت‌هایی متقاطع از همدیگر هستند تا میرتهماسب میرود و در هنگام خروج از خانه‌ی پناهی به سرایدار ساختمان برمیخورند و سومین شخصیت فیلم هم تا پایان و در حضوری کوتاه در یک آسانسور و در مسیری عمودی! فیلم را همراهی میکند.

برخلاف آنچه انتظار داشتم -که از عنوان رودست بخورم-، «این یک فیلم نیست» دقیقا یک فیلم -سینمایی- است. فیلم حاصل چهار روز فیلمبرداری غیر متوالی است که در ده روز انجام گرفته و ادیت شده است. عنوان کنایه‌آمیز فیلم -همان‌طور که خود میرتهماسب در گفت و گویی با شهلا رستمی میگوید(+) – از عبارت تابلوی مشهور «رنه ماگریت» وام گرفته شده است، و میرتهماسب و پناهی هم دقیقا اثری خلق میکنند در عرض همان مفهوم. با اینکه فیلم از دور شبیه سینما وریته یا حداقل سینمای بی‌واسطه (مستقیم) است، اما از نمای دیگر داستان فیلم خودش را آشکار میکند. دقیقا مانند آنچه ماگریت میخواهد بیان کند. برای درک بهتر ارتباط عنوان و فحوای فیلم، لینک نقدهای دیگری که در پی‌نویس میگذارم را ببینید، دوستان دیگر بهتر از من توضیح داده اند، برای همین اضافه‌گویی نمیکنم و شما را به همان‌ها ارجاع میدهم.

امسال جشنواره کن شاهد حضور فیلم دیگری هم از همین نوع بود: آریرانگ، ساخته کارگردان شهیر کره‌ایی که قبلا درباره این فیلم هم نوشته‌ام(+)، او هم در همین مایه به نوعی مشغول به خود درمانگری با دوربین بود. ساخته‌ی پناهی با اینکه از لحاظ مضمون تفاوت‌هایی با آریرانگ دارد، از حیث فرم دارای تفاوت‌های کمی است. و فیلم پناهی به مراتب بهتر است. «این یک فیلم نیست» برای اولین بار در روزهای آخر جشنواره کن ۲۰۱۱، در بخش خارج از مسابقه و نمایش‌های ویژه اکران شد و پس از آن به جشنواره‌های بسیار دیگری هم رفت (+)  و با استقبال خوب مردم و منتقدین هم روبرو شد.

پناهی در آخرین فیلم‌ش، در آخرین تلاش‌ش، و بلکه بهترین تلاش‌ش، با وجود پیش‌زمینه غم‌انگیز حاکم بر روح فیلم، اما با امیدی روشن به یک مقابله هوشمندانه با ممنوعیتی که با آن درگیر است دست میزند. همان طور که مير تهماسب پيش از نمايش مطبوعاتی فيلم در کن بر روی صحنه حاضر شد و جمله ای از زرتشت را با اين مضمون نقل کرد که «در جدال با تاريکی شمشير نمی کشند، بلکه چراغی برمی افروزند.» و باید گفت پناهی و میرتهماسب در این راستا بسیار موفق بوده و هنرمندانه عمل کرده‌اند.

  • نقدها و خبرهای دیگر: + و + و + و + و + / تورنت‌های فیلم هنوز با سید دهی خوبی فعال هستند.
Advertisements
برچسب‌ها , , , , , , , ,

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: