مروری بر مستند جیمز مارش: مردی روی سیم Man on Wire – 2008

 Man on Wire - 2008

مردی روی سیم مستند خوبی نیست، نه آن قدر که اگر آن را ندیده‌اید بتوانید به نتایج تحسین آمیزی که با جستجو در مورد فیلم بدان میرسید اعتماد کنید. جیمز مارش مستند سازی است که روی مرز تعریف داستانی به شکل سینمای قصه‌گو و سینمای مستند داستان خود را تعریف میکند. همان‌طور که خودش میگوید دوست دارد فیلم‌ش را شبیه فیلم‌های اکشن تعریف کند؛ داستان دزد و پلیس، سرقت، و… . و من این را دوست ندارم. که البته بخشی سلیقه شخصی، و بخشی حاصل پرداخت غیرواقعی آن است؛ یعنی این اتفاق نمی‌افتد. درواقع مشکل آن‌جا است که میخواهد قصه‌ای را تعریف کند که در زمان وقوع‌ش دوربین او در آنجا حضور نداشته. اینجا به مشکل برمیخورد: در بازسازی قصه. و چون فیلم‌ش بازسازی صرف نیست، ترکیبی است از سینمای مستند و غیر از آن. در پروژه نیم هم همین اتفاق می‌افتد، اما آن‌جا بازسازی بهتری انجام میشود. کما اینکه ممکن است متوجه نشوید بعضی از تصاویری که به عنوان آرشیو تماشا میکنید واقعا آرشیو نیستند و با کمک بازیگران حرفه‌ای بازسازی شده‌اند.
در مورد جیمز مارش قبلا نوشته‌ام(ر.ک. به اینجا+)، مستندساز و کارگردان انگلیسی، که موفق‌ترین کارش تا به حال همین مردی روی سیم بوده است. مارش برای مردی روی سیم علاوه بر جایزه اسکار، جایزه اسپیریت، جایزه بهترین مستند جشنواره ساندنس و جایزه بفتا به عنوان بهترین مستند سال را هم در کارنامه‌ی خودش دارد.
مردی روی سیم داستان فردی به نام فیلیپ پتی است، مردی فرانسوی با استعدادی در هنرهای نمایشی آن هم به سبک کلاسیک آن. همان‌هایی که روی یک دوچرخه‌ی تک چرخ مینشیند و روی بند راه میرود، با کلاهی کلاسیک، و فیگورهای قدیمی. فیلیپ به هنرنمایی‌های عجیب و غریب عادت دارد، از بندبازی بر روی ساختمان‌ها و پل‌های بلند تا همین آخری که موقع گرفتن اسکار، جایزه را روی چانه‌اش سر و ته نگه داشته بود. اما داستانی که فیلم تعریف میکند یک هنرنمایی استثنایی است. رویایی که در مطب دندان‌پزشک و در انتظار نوبت، از دیدن یک مجله در ذهن فیلیپ جا خوش میکند. و عجیب‌تر از رویا، ماهیت آن است. فیلیپ تصویر ساختمانی را می‌بیند که قرار است بلندترین ساختمان جهان باشد: برج‌های دوقلوی مرکز تجارت جهانی در نیویورک. ساختمانی که طرح آن تازه زده شده بود و ساخت آن در مرحله‌ای ابتدایی خود قرار داشت. فیلیپ رویایی داشت که خودش هم رویا بود. سال‌ها بعد که این دو برج ساخته شد، رویای فیلیپ هم به واقعیت نزدیک شد. نُه ماه رفت و آمد او تیم‌ش به نیویورک برای ارزیابی توانایی انجام این کار، و مردی روی سیم بازگویی همین مقدمات برای انجام این کار در سال ۱۹۷۴ را انجام میدهد.

philip-petit 2

اما اگر پرداخت فیلم خوب نیست، چه چیزی مردی روی سیم را ارزش‌مند میکند؟ پاسخ در جایی بیرون از خود فیلم است. فیلم ناخواسته تداعی کننده تراژدی‌ای است که بعد از اتفاق اصلی‌ای که روایت میکند در مورد سوژه فیلم اتفاق می‌افتد؛ یازده سپتامبر ۲۰۰۱.  فیلم در سال ۲۰۰۸ ساخته شده است ولی حتی در یک صحنه هم به این اتفاق اشاره نمی‌کند. مارش از بیننده میخواهد به او اعتماد کند تا داستان خودش را روایت کند. اما امکان ندارد در ذهن حتی یک نفر از تماشاگران، این تداعی معانی اتفاق نیفتد. و آن‌جا شاعرانه میشود که رویای فیلیپ در آن گره خورده است. فیلیپ در لحظه‌ای برای اولین بار با رویایش روبرو میشود که بخشی از آن هنوز وجود ندارد. و کاری که فیلیپ انجام میدهد و لحظه‌ای که ثبت میکند را بعدها ماندگارتر از رویای خویش می‌یابد. منبع الهام و سرچشمه شور و پویایی او بسیار زودتر ازآنچه گمان می کرد با خاک یکسان شد و جز خاطره ای از آن برج های همزاد به جا نماند. بندباز سالخورده که هیچگاه باور نمی کرد عمرش از عمربرج ها درگذرد می گوید: «اگر در آن لحظه آنجا بودید و می خواستید بدانید چه کسی عمر درازتری خواهد داشت مسلما می گفتید برج ها». و این اندوهی است که در پایان با شما می‌ماند(+). گرچند هیچ‌کس در طول فیلم برای ثانیه‌ای حتی به آن اشاره نمیکند.  چیزی که مطلوب خود مارش هم نیست: » فیلم به دلیل -اتفاق یازده سپتامبر- اندوهی را درخود نهفته است اما نیاز نیست که این اندوه بیش از اندازه بیان شود». و این، هرگز اتفاق نمی‌افتد. به قول آن ضرب‌المثل غیر وطنی: «یک فیل در اتاق است». و بیرون هم نمیرود.

Advertisements
برچسب‌ها , , , , , , ,

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: